Menu


1879-1929


Lata 20-40 XX wieku


Lata 50–80 XX wieku


Pętla tramwajowa Dworcowa - uliczna

* * *

Opracowanie tematu na podstawie wiedzy własnej, artykułów mediów szczecińskich, materiałów Tramwajów Szczecińskich, wspomnień prezydenta Piotra Zaremby w książce pn: "Wspomnienia Prezydenta Szczecina 1945 - 1950" złożonej do druku w 1977 roku a wydanej przez Wydawnictwo Poznańskie w 1980, s. 529, 530.

autor Janusz Światowy
foto: Janusz Światowy
widok od strony Odry
sierpień 2005

Tory wraz z przystankiem znajdują się w dość klimatycznej scenerii - brukowanej ulicy Dworcowej w sąsiedztwie ceglanego kompleksu budynków Poczty Polskiej (gmach budowany był etapami w latach 1872–1905 według projektu Carla Schwatlo. Zespół tych budynków jest najstarszym zachowanym przykładem XIX-wiecznej architektury pocztowej. Autorami poprawek byli m.in. August Endell oraz Hucke.)

autor Janusz Światowy
foto: Janusz Światowy
była drukarnia
sierpień 2005

i budynku dawnej Drukarni (neobarokowy budynek z elementami secesji, autorstwa szczecińskiego architekta W.O. Zimmermana powstał przy ulicy św. Ducha 7 w latach 1900-1901. Pierwotnie był to dom towarowy. Na dole mieściła się restauracja i sklep warzywny, poddasze wynajmowała redakcja i drukarnia 'Stettiner Abendpost'. W latach 1945 - 1990 nieruchomość była w zarządzie Szczecińskich Zakładów Graficznych), która nadaje uroku całej okolicy. Tworzą zapasowy objazd dla tramwajów z powodu zdarzających się awarii za Mostem Długim przez Nabrzeże Wieleckie, które zawracają w stronę centrum.

Jeszcze przed przystąpieniem do inwestycji w 1947 roku, jak wspomina prezydent Piotr Zaremba, inżynierowie robili projekty wykonawcze w uproszczonym i szybkim trybie bez zbędnej, jak stwierdził tzw. "dokumentacji technicznej" nie wiadomo przez kogo wymyślonego terminu.

Trzeba było dokonać wyboru miejsca, w którym, przez Odrę Zachodnią (przylegającą do zrujnowanego: Starego Miasta) przerzuci się prowizoryczny most dla przeprowadzenia linii tramwajowej i ruchu kołowego. Należało bowiem liczyć się z potrzebą demontażu ruin zwalonego mostu Długiego dla oczyszczenia koryta rzeki.

Postanowiliśmy zmontować tymczasową żelazną konstrukcję mostową typu wojennego (tak zwany typ Baileya) kilkaset metrów powyżej ruin mostu Długiego, u wylotu ulicy Dworcowej, bezpośrednio przy Urzędzie Pocztowym Szczecin 2. Niełatwo było przekonać władze wojewódzkie, że na prowizorycznym, skręconym na śruby moście polowym można ułożyć szyny tramwajowe.

Trzeba było jednak umieścić obok siebie dwa takie wąskie mosty, każdy dla jednego kierunku ruchu. Ich lokalizacja została zatwierdzona 20 sierpnia 1947 roku.

Aby doprowadzić linię tramwajową od strony miasta, należało położyć dwa tory w osi ulicy Dworcowej od gmachu Biblioteki Miejskiej dużym spadkiem w kierunku Odry. To leżało już wówczas w granicy naszych możliwości, gdyż ten odcinek trasy znajdował się na terenie miejskim. Nic też dziwnego, że nie czekając na formalne przekazanie nam terenów portowych, rozpoczęliśmy prace nad tym odcinkiem trasy dzięki kilkumilionowej subwencji, przy użyciu bardzo prymitywnych środków technicznych.

Należało dwoma łukami osiągnąć ulicę Basztową, omijając od południa chłodnię rybną, zbudować drugi zestaw podwójnych prowizorycznych mostów przez Parnicę oraz włączyć się do dawnej trasy tramwajowej w ulicy Gdańskiej, gdzie nie było ani jednego całego słupa ani też odcinka sieci trakcyjnej.

Realizację dalszych odcinków trasy, leżących na międzyodrzańskich wyspach, trzeba było odłożyć na później, to znaczy na czas po przejęciu tych terenów.

Sięgając roku 1948, Szczecin uzyskuje od wojsk sowieckich dostęp do części portu i Łasztowni. Dostęp do tej części miasta spowodował, że MZK wraz z przedsiębiorstwa Budowy Mostów, przystąpiono do budowy trasy tramwajowej przez ulice Dworcową na wysokości, której wybudowano mosty Bayleya i dalej trasa biegła przy pomocy systemu prowizorycznych mostów, przerzuconych przez Odrę Zachodnią, Kępę Parnicką w okolice portu.

Nie było w tamtym okresie innej alternatywy, bo Stare Miasto i ulica Wielka (Wyszyńskiego) leżało w morzu gruzów, a Most Długi leżał w Odrze wysadzony przez wycofujące się wojska niemieckie.

Na ulicy Dworcowej nie było torów. Powstały z zdemontowanego odcinka torowisk trasy biegnącej przez ulicę Staszica (nie było przydziału szyn dla Szczecina w centralnym planowaniu państwa). Trasy tej już nie odbudowana, po torach aż do ulicy E. Plater nie ma śladu.

1 września 1948 roku oddano do eksploatacji, wybudowaną nową trasą tramwajową prze ulicę Dworcową most Bayleya na Odrze i Łasztownię pojechała linia 8. Początkowo tylko do Parnicy, później do wiaduktu kolejowego nad ulicą Gdańską, a następnie w grudniu do Basenu Kaszubskiego (Basen Górniczy).

Most Długi został odbudowany po II wojnie światowej w osi zniszczonego w czasie wojny obiektu w latach 1955/57. Projektantem mostu był inż. Henryk Żółtowski. Odbudowę podpór wykonało Przedsiębiorstwo Robót Kolejowych nr 15 z Warszawy, natomiast montaż konstrukcji stalowej wykonał "Mostostal" Poznań oddział w Szczecinie.

Projekt techniczny opracowało Biuro Projektów Budownictwa Komunalnego z Gdańska, oprócz przęsła zwodzonego i mechanizmów zwodzenia, na które projekt wykonała Politechnika Gdańska. 12 stycznia 1958 roku odbudowanym (nowym) mostem pojechał pierwszy tramwaj.

Oddanie Mostu Długiego nie oznaczało likwidacji trasy przez ulicę Dworcową. Dalej ulica Wyszyńskiego (Wielka) nie została odgruzowana. Tramwaje linii 2 i 8 dalej kursowały przez Dworcową nad Odrę, skręcały w lewo i jadąc wzdłuż Nabrzeża Wieleckiego docierały do Mostu Długiego i skręcały w prawo na most i ulicę Energetyków (po zakręcie nie ma dzisiaj śladu).

Ulica Wielka po odgruzowaniu została wybudowana od nowa w 1960 roku. Tramwaje miały pojechać ulicą w listopadzie. Jednak tak się nie stało, bo zaplanowano jeszcze przebudowę układu torów w rejonie Bramy Portowej, polegającej na budowie skrętu w obydwie strony z alei Niepodległości w ulicę Wielką. W przedwojennym w układzie komunikacyjnym torów tych jeszcze nie było. Dopiero tramwaje pojechały przez ulicę Wielką 1 stycznia 1961 roku.

Po puszczeniu tramwajów przez odbudowaną ulicę Wielką, trasa tramwajowa na ulicy Dworcowej straciła na znaczeniu. Jednak wykorzystywano ją przy różnych okazjach, chociażby takich jak:

Od 26 sierpnia 1964 roku prze okres 9 lat trwania przebudowy torowisk w ciągu ulic Energetyków i Gdańskiej, (remont skończył się i przywrócono komunikację tramwajową 2 stycznia 1973 roku). Składy tramwajowe linii 2 i 8 zjeżdżały ulicą Wielką w dół i w okolicach Mostu Długiego skręcały w prawo i ulicą Nabrzeże Weleckie dojeżdżały do ulicy Dworcowej, którą zawracały w kierunku Gumieniec i Dworca Niebuszewo. Również linia 7, od 26 kwietnia 1965 roku jeździła do Krzekowa przez ulicę Dworcową (wcześniej jeździła do Stoczni Szczecińskiej).

autor zdjęcia nieznany
foto: TS
autor nieznany

Drugi tor biegnący w dół ulicy Dworcowej nie był wykorzystywany, aż do grudnia 1971 roku, kiedy linie 8 przekierowano przez ulicę Dworcową w dół poprzez Nabrzeże Weleckie do ulicy Wielkiej i dalej trasą na Gumieńce.

Wprowadzono na trasę 8 najnowsze nabytki tramwajowe typu 102N, które uznano za na tyle nowoczesne i bezpieczne, że bez obaw podjęto taką decyzję. (mimo zakazu ministerstwa po tragicznym wypadku tramwajowym w 1967 roku na ulicy Wyszaka - pochyłości).

Jak już wspomniałem wyżej, 2 stycznia 1973 roku oddano po dziewięcioletnim remoncie do eksploatacji torowiska w ciągu ulic Energetyków i Gdańskiej. Data ta jest datą końca regularnej komunikacji po torowisku biegnącym w dół ulicy Dworcowej.

zdjęcie Janusz Światowy
foto: Janusz Światowy
17_09_2014
zdjęcie Janusz Światowy
foto: Janusz Światowy
17_09_2014
Wykorzystano ją jako pętlę w czasie remontu torowisk na Energetyków i Gdańskiej wraz z pętlą na Basenie Górniczym od 28 lipca 2014 roku, gdzie linia 7 oczekiwała na odjazd w stronę Krzekowa. Powróciła na swoją stałą trasę 29 sierpnia 2015 roku po oddaniu torowisk po przebudowie do eksploatacji.







Nie ma możliwości wykorzystania toru biegnącego w dół ulicy Dworcowej, chociaż nie zostały one odcięte od sieci, ale zaspawane na skrzyżowaniu Nowej i Dworcowej. Teoretycznie można by udrożnić zaspawane rowki na krzyżownicy połączeń torów. Zaspawano je aby tramwaje linii 6 płynnie przejeżdżały przez skrzyżowanie.

Przywrócenie torowisk do eksploatacji w ciągu ulicy Dworcowej jest niemożliwe z powodu skrajni, oba tory są za blisko ciebie, współczesne tramwaje są za szerokie, by mogły się minąć.






Ciekawostką jest to, że planuje się przywrócenie skrętu do Mostu Długiego w obydwie strony, ale w innym miejscu niż dotychczasowe - ma powstać na przedłużeni ulicy Nowej koło mostu kolejowego.

Przez lata pętla była stałym przystankiem końcowym dla takich linii jak linia 2, 7 Bis, czy 8 Bis. Obecnie wykorzystywana jest wyłącznie podczas pojedynczych kursów linii 7 i 8 czy tramwajów zjeżdżających do zajezdni Golęcin z linii 3 i 12.

* * *



Lata 90 XX wieku


Wiek XXI


Linki



Copyright © Janusz Światowy, 2002
Wszelkie prawa zastrzeżone.