Menu


1879-1929


Lata 20-40 XX wieku


Lata 50–80 XX wieku


Historia ulicy i jej dzień dzisiejszy

* * *

Na podstawie materiałów zawartych w encyklopedii Szczecina wydanej przez Szczecińskie Towarzystwo Kultury w 2015 roku, encyklopedia.szczecin.pl, sedina.pl, media szczecińskie, wiedza własna.

Ulica Energetyków (Große Lastadie) znajduje się na wyspie Łasztownia na Międzyodrzu po wschodniej stronie Odry Zachodniej w samym centrum miasta. Otoczona wodami rzek Parnicy i Duńczycy z kanałami Zielonym i Wrocławskim. Po wojnie w połowie 1945 roku nazwano ją Łasztowa, nawiązując jej nazwę do nazwy historycznej. Zmieniono ją w 1965 na „Energetyków”. Przebiega przez wyspę Łasztownię pomiędzy Mostem Długim a Mostem Portowym.

W swoim pierwotnym kształcie, była to droga biegnąca w kierunku Dąbia od przeprawy przez Odrę w rejonie obecnego Mostu Długiego przez Międzyodrze aż do przeprawy przez Regalicę w tzw. ciągu "Kamiennej Grobli". Było to najlepsze miejsce do przeprawy przez bagnistą dolinę Odry w obrębie ówczesnego miasta. Tędy także wiódł jedyny i najstarszy szlak komunikacyjny ze wschodu na zachodni brzeg rzeki.

Pierwszą wzmianką o Łasztowni jest zapis o „wysepce na rzece Odrze, naprzeciw zabudowy miejskiej” (insulam sitam trans Oderam ex opposito civitatis nostrae), którą miasto Szczecin nabyło w 1283 roku. W tym samym roku zbudowano na Odrze stały most drewniany zwany Długim, a bagnistą drogę wiodącą do Dąbia umacniano sukcesywnie nasypem z kamieni – stąd wzięła się późniejsza nazwa tego traktu: Wielka Kamienna Grobla.

Do XVI wieku ulica aż do rzeki Parnicy została zabudowana. Zamieszkującą ten teren ludność stanowili przeważnie robotnicy portowi i stoczniowi (stocznia przy Duńczycy), czy też rybacy. Mieszkańcy i przedsiębiorcy urządzili ten obszar rozciągający się do Parnicy i Duńczycy dla własnych potrzeb. Zakładano ogrody, na łąkach hodowano bydło, urządzano gospodarstwa rolne (stodoły, obory, stajnie), czy też spichlerze, magazyny soli i śledzi. Potwierdzają to w pełni widoki miasta z dzieł Hogenberga i Kotego z przełomu XVI/XVII wieku.

Po włączeniu miasta do Prus (1721) rozpoczęto przebudowę ulicy. Wzniesiono szereg budynków użyteczności publicznej oraz domów mieszkalnych. Murowane budynki mieszkalne zastąpiły dawną, drewnianą zabudowę. Wznoszono je, według przyjętego jednolitego planu. Pod względem urbanistycznym ulica Große Lastadie uległa korzystnym przekształceniom. Przeważała zabudowa parterowa, najwyżej jednopiętrowa. Późniejszy wygląd ulicy Wielkiej Łasztowej datuje się właśnie z tego okresu.

W latach 1723-1726 na prawym brzegu Odry, przy Moście Długim, na miejscu dawnych domów mieszczańskich usytuowano plac magazynowy tzw. Packhof, służący pruskiemu urzędowi akcyzy państwowej. Obok Packhofu wzniesiono dom poboru podatków zwany Domem Królewskiej Akcyzy i Licencji (Konigliche Akziser - und Lizenzenhaus). Budynek stał w tym miejscu aż do 1907 roku, który zastąpiono obecnie istniejącym gmachem Urzędu Celnego (1904 - 1907).

W II połowie XIX wieku, po zniesieniu fortyfikacji, znaczna część zabudowy Große Lastadie uległa ponownej przemianie. Stare wysłużone domy zastępowano nowymi czynszowymi, szczelnie zabudowując wnętrza poszczególnych parcel. Po przebudowie przy ulicy znalazło się wiele firm jak np. zajmujących się handlem winem, hurtownie wyrobów papierniczych i fabrykę torebek, czy dwanaście różnych firm spedycyjnych zajmujących się handlem. Do największych należała cukrownia przy Władysława IV (Pommersche Provinzial -Zuckersiederei).

(Cukrownia powstała w 1817 roku założona przez kupca Velthusena. Mieściła się początkowo na placu Orła Białego, a w 1823 roku została przeniesiona na Łasztownię. Cukrownia w XIX wieku była wielokrotnie rozbudowywana i modernizowana. W 1913 roku jej zdolność produkcyjna osiągała 130 tys. ton przerobionych buraków, a zatrudniano przeszło 700 robotników. W czasie wojny fabryka została kompletnie zniszczona.)

W latach sześćdziesiątych XX wieku, na bazie cukrowni (w części nadających się do odbudowy mniej zniszczonych budynków fabrycznych), uruchomiona została Fabryka Czekolady „Gryf’ (obecnie Przedsiębior­stwo Przemysłu Cukrowniczego „Gryf’). Jest to w tej chwili jedyny istniejący na tej ulicy zakład produkcyjny i zarazem zespół budynków.

 Foto: sedina.pl
foto: sedina.pl
kościół Chrysrusa Króla
nieistniejący
Koło mostu Parnickiego, przy skrzyżowaniu Große Lastadie z Wallstraße (Bulwar Gdański), wzniesiono kościół katolicki, którym zawiadywała gmina katolicka kościoła Chrystusa Króla (Christus König Kirche) zbudowanego w 1931 roku w stylu modernistycznym, według projektu trewirskich architektów Brandta i Martensa. Modernistyczny, żelbetowy budynek wyłożony był z zewnątrz cegłą klinkierową. Świątynia posiadała masywną, 50-metrową wieżę zwieńczoną krzyżem. Znajdował się na niej charakterystyczny zegar. Kościół uległ zniszczeniu podczas nalotów w 1944 roku. Jego ruiny rozebrano dopiero w latach 50. XX wieku. Przy ulicy znajdował się również kościół św. Gertrudy. Budynki te były często przebudowywane i unowocześniane. W początkach XX w. zmieniła się topografia zabudowy w rejonie Mostu Długiego. W latach 1942-1944, w wyniku wieku nalotów lotnictwa alianckiego na Szczecin, Große Lastadie została doszczętnie zniszczona.

Jak już wspomniałem wyżej dawna Große Lastadie w 1945 roku utrzymała nazwę ulicy Łasztowej. Była główną trasą komunikacyjną do portu i dalej do Dąbia. Została najszybciej odgruzowana, a także uruchomiono na niej komunikację miejską. Z gmachów publicznych najmniej uszkodzony został obecny budynek Urzędu Celnego, z kolei w budynku przedwojennego domu marynarza przyległego do zniszczonego kościoła katolickiego Chrystusa Króla przy Moście Portowym umieszczono Komisariat Portowy MO, a od 1990 roku Policji. Pod koniec lat 50. XX wieku zabezpieczony został, nieznacznie zniszczony przedwojenny kościół kościół św. Gertrudy.

Właściwe prace nad odbudową ulicy rozpoczęły się w latach sześćdziesiątych na odcinku od mostu Długiego do mostu Portowego budowanego od nowa, w związku z poszerzeniem ulic Wielkiej (Wyszyńskiego) i Gdańskiej.

Otrzymała ona dwie niezależne jezdnie z wydzielonym torowiskiem tramwajowym pomiędzy nimi. Wybudowano też nowy, poszerzony oraz znacznie podwyższony most Portowy na Parnicy (dawniej most Żmogusa). Dojazdy do niego zostały umiejscowione na specjalnych nasypach. W ten sposób ulica Łasztowa stała się nowoczesną i bezkolizyjną arterią komunikacyjną, łączącą ciąg poszerzonej ulicy Gdańskiej ze Starym Miastem, której przebudowę rozpoczęto w 1964 roku, poprzez zlecenie projektu (firmie z Gdańska tj. Biuro Projektów Budownictwa Komunalnego).

Przekazano gminie ewangelickiej wyremontowany kościół św. Gertrudy (obecnie Świętej Trójcy) w 1959 roku, wraz z odbudowanym budynkiem nowej plebanii. Kościół Świętej Trójcy został zaprojektowany przez szczecińskiego architekta Wilhelma Meyera - Schwartau. Został wzniesiony w latach 1894 - 86 na fundamentach starego kościoła gotyckiego. W dalszych latach wybudowany został gmach Przychodni Portowej, gmach siedziby przedsiębiorstw gospodarki morskiej oraz pawilon gastronomiczny z restauracją „Bosmańska”, która już nie istniej. Postawiono w tym miejscu stacje benzynową "Shell".

W latach sześćdziesiątych planowano wznieść przy Łasztowej kilka wieżowców dla Polskiej Żeglugi Morskiej, projektu na szczęście nie zrealizowano. W połowie lat siedemdziesiątych Energetyków została włączona w system komunikacyjny budowanej Trasy Zamkowej we wschodnim węźle Trasy. Około 2005 roku powstał projekt budowy ronda (do tej pory nie zrealizowany), w okolicy skrzyżowania z ulicą Świętego Floriana, które miał ułatwić wjazd do części komunalnej portu szczecińskiego.

Natomiast w gmachu przedwojennego urzędu celnego przy moście Długim znalazło się szereg instytucji związanych z gospodarką morską, m.in.: Przedsiębiorstwo Spedycji Międzynarodowej „C. Hartwig”, Żegluga Szczecińska, Rzeczoznawstwo i Kontrola Towarów w Obrocie Międzynarodowym „Polcargo”, Urząd Celny, Zarząd Gospodarki Wodnej. We wrześniu 2011 na wolnym placu obok Urzędu Celnego oddano do użytku halę, określaną nazwą tymczasowej siedziby Opery Szczecińskiej.

Ciekawostką może być fakt, budowy pętli tramwajowej na Łasztowni, która powiązana została głównie z projektowaną budową trasy Szczecińskiego Szybkiego Tramwaju właśnie w tym rejonie. Powiązano to również z porządkowaniem dróg lokalnych i zagospodarowania Łasztowni, budową rurociągu miedwiańskiego oraz projektowanym remontem Mostu Długiego, który miał się odbyć w 1988 roku /wymiana przęsła zwodzonego na stały i remontu podpór/.

Według Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej pętla tramwajowa w rejonie ulicy Energetyków pomiędzy Mostem Długim a Portowym usprawniłaby eksploatację linii tramwajowych na podejściu do i z centrum przy kierowaniu taboru w ulicę Gdańską i z powrotem oraz byłaby konieczna z chwilą zlikwidowania prawo skrętu tramwajów z ulicy Wyszyńskiego w ulicę Vasco da Gama, co przy trudnościach eksploatacyjnych wykorzystywano jako jednokierunkową prowizoryczną pętlę.

W lutym 1987 roku WPKM podał wymogi odnośnie budynku dyspozytorni na projektowanej pętli tramwajowej na Łasztowni. Odbiorcą tych wymogów była Wojewódzka Dyrekcja Inwestycji – Oddział Budowy Tras Komunikacyjnych w Szczecinie mieszcząca się przy ulicy Bulwar Gdański 2. Z projektowanej budowy pętli tramwajowej w tym rejonie, wybudowano tylko budynek dyspozytorni, który był użytkowany przez jakiś czas przez Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania. Przez pewien czas stał opuszczony. Na przełomie listopada i grudnia 2010 roku został rozebrany. W pejzażu miasta istniał prawie trzy dekady. W nowych opracowaniach na temat SST już nie wspominało się o pętli na Łasztowni. Miejsce po dyspozytorni w przyszłości ma być przeznaczone pod rondo, które ma powstać w tym miejscu.

W ciągu ulicy Energetyków na skrzyżowaniu przy Św. Floriana zaprojektowano rondo z wyspą centralną o promieniu 15 metrów z sygnalizacją świetlną. W tym miejscu włączone do ruchu zostałyby też ulice Św. Floriana, Celna, Bytomska, Władysława IV, Bulwar Gdański. Te ulice również miałyby zostać przebudowane.

W 2008 roku miały rozpocząć się prace przy przebudowie skrzyżowania. Mówiło się wówczas o tym, że budowa ronda na ulicy Energetyków otworzy drogę do zagospodarowania wysp szczecińskiego Śródodrza. Jego koszt oszacowano wtedy na 34,5 mln złotych. Jednak z tych planów nic nie wyszło, bo na przeszkodzie stanęła modernizacja ulicy Struga, co według urzędu zakorkowało by miasto.

W 2009 roku rozebrano kompleks budynków przemysłowo - magazynowych po byłej Centrali Rybnej przy ulicy Heyki znajdujących się koło mostu Długiego w ciągu ulicy Energetyków. W miejscu po byłej CR planuje się postawienie w tym miejscu zespołu hotelowo-biurowego wraz z apartamentami oraz biurowiec klasy A. Inwestor SGI Baltis czeka na uchwalenie planu zagospodarowania przestrzennego dla Łasztowni. Na razie w tym miejscu znajdują się składy opałowe i parkingi dla maszyn i samochodów.

Przed wojną w tym miejscu mieściła się firma Stettiner Kühl und Gefrierhaus GmbH (Szczecińskie chłodnie i zamrażalnie). W wrześniu 1946 roku powstała Central Rybna. Wielokrotnie firma zmieniała nazwę, by w latach 1957 - 1994 zaistnieć jako Przedsiębiorstwo Przemysłu i Handlu - "Centrala Rybna". Od 1990 roku chciano sprywatyzować firmę i w związku z tym w 1991 roku założono spółkę pracowniczą, ale nie rozpoczęła ona działalności ze względu na nieuregulowane sprawy własnościowe. Jeszcze w 1994 roku próbowano uratować sytuację tworząc spółkę Centrala Rybna - Stephan und Söhne sp. z o.o, która źle zarządzana została wprowadzona w stan upadłości w 1996 roku, którą zakończono w 2002 roku.

W 2013 roku rozpoczęła się pierwsza renowacja na terenie Łasztowni. Pochodzący z XIX wieku budynek, od 1945 własność Zakładów Mięsnych w Szczecinie, a w latach 80-tych był magazynem technicznym. Po renowacji budynek nazywano "Starą Rzeźnią", w którym znajduje się restauracja, sala konferencyjno-projekcyjna oraz księgarnia. Pozostałe budynki kompleksu są sukcesywnie rewitalizowane przez swoich właścicieli.

Również w 2013 roku oddano do użytku sześciokondygnacyjny biurowiec "Lastadia Office" zbudowany od podstaw, wykorzystujący położenie w water froncie a formą zharmonizowany z przedwojenną zabudową.

20 grudnia 2013 roku Tramwaje Szczecińskie ogłosiły przetarg na przebudowę torowisk wraz z siecią trakcyjną, między innym ulicy Energetyków aż do Basenu Górniczego wraz z pętlą, a 28 marca 2014 wybrano jako wykonawcę firmę "Energopol" ze Szczecina, 22 maja 2014 podpisano umowę. Firma miała z chwilą podpisani umowy 270 dni na realizację inwestycji. Inwestycja przebiegała ze zmiennym szczęściem - prace rozpoczęto dopiero 28 lipca 2014, co już spowodowało opóźnienie, zawirowania z dokumentacją, trzeba było poprawić dokumentację, bo przy robotach ziemnych odkryto fundamenty trzech obiektów po byłych mostach w okolicy mostu Portowego. Zmian również wymagał projekt fundamentów, które miały się znaleźć się pod słupami trakcyjnymi, bo według planów, które otrzymano od miasta, mogłyby się one przewrócić.

Po wszystkich zawirowaniach z przebudową torowisk trasę przez Energetyków uruchomiono 29 sierpnia 2015. Firma "Energopol" nie miała zdolności przerobowych i ad hoc dobiera sobie nie zawsze sprawdzonych podwykonawców robót, co skutkowało ślimaczącymi się robotami. Za błąd też trzeba uznać nie stworzenie na potrzeby tej inwestycji - konsorcjum firm.

Budowę Morskiego Centrum Nauki rozpoczęto w 2019 roku, wykonawcą była firma Erbud S.A. z Warszawy, który wykonała inwestycję za ponad 91 mln złotych brutto. Budynek kształtem przypomina kadłub statku o wysokości 14 metrów i długości 122 metrów. Na dachu znajdą się taras widokowy i restauracja. Całość będzie miała powierzchnię ponad 10 tys. m2. Będzie to przestrzeń do ekspozycji multimedialnych i tradycyjnych eksponatów związanych z morzem, szkutnictwem czy żeglarstwem. Prace mają zakończyć się w 2021 roku.

Budynek powstaje na części byłego nabrzeża "Starówka", w miejscu dawnego budynku socjalnego, magazynu portowego i nieczynnej trafostacji ZMPSiS. Morskie Centrum Nauki im. prof. Jerzego Stelmacha w Szczecinie jest Instytucją Kultury Województwa Zachodniopomorskiego utworzoną Uchwałą Nr XXVI/397/17 Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 12 września 2017 roku. Mieści się przy ulicy Tadeusza Wendy 10.

Dopiero 14 września 2020 roku, po dwunastu latach Szczecińskie Inwestycje Miejskie ogłosiły przetarg na przebudowę ulic Energetyków, Władysława IV, Spichrzowej, Zbożowej, Celnej, Świętego Floriana, części ulicy Bytomskiej oraz Bulwaru Śląskiego i Gdańskiego. Między innymi ma powstać rondo na styku Św. Floriana, Władysława IV, powstanie też mniejsze rondo 5-wlotowe przy ulicy Zbożowej, tuż przy Urzędzie Celnym (Izba Administracji Skarbowej), które umożliwi łatwiejszy dojazd do Łasztowni, jak też na Kępę Parnicką, gdzie planowana jest budowa mieszkań.

Przebudowane zostaną już istniejące torowiska tramwajowe wraz z niezbędną infrastrukturą z myślą o zaplanowanej trasie tramwajowej przez jeszcze nie wybudowany most Kłodny, którego budowę zaplanowano na lata 2023 - 26. Nastąpi połączenie go z nowym rondem na ulicy Energetyków i przebudowaną ulicą Władysława IV. Termin nadsyłania ofert do 14 października 2020 roku.

Trzykrotnie przedłużano terminy składania ofert, tj. do 6 listopada 2020, 10 listopada 2020, 13 listopada 2020. Wreszcie 13 listopada 2020 otwarto oferty. Zgłosiły się 4 firmy, które zaproponowały kwoty od 77 - 101 mln złotych. Na realizację inwestycji tzw. umownego rodna Energetyków zabezpieczono 148 233 197,72 zł brutto. Jak widać i w tym przypadku firmy zaproponowały niższe ceny od zabezpieczonej kwoty.

Drugim przetargiem ogłoszonym przez Szczecińskie Inwestycje Miejskie, był przetarg z 18 września 2020 roku na przebudowę następnych ulic na Łasztowni tj. ulic Rybnickiej, Kujota, Hryniewieckiego, Logistycznej oraz części ulicy Bytomskiej w ramach inwestycji związanej z modernizacją dostępu drogowego do portu i przebudową układu komunikacyjnego w rejonie Międzyodrza. Oferty należało złożyć do 21 października 2020 roku.

W tym przypadku też przedłużano terminy otwarcia ofert tj. do 30 października 2020, 6 listopada 2020 ze względu na mnogość pytań od potencjalnych wykonawców łącznie 350 pytań w tych postępowaniach.

Zmieni się ich nawierzchnia, i geometria jezdni. U zbiegu Hryniewieckiego i Logistycznej zaplanowano rondo. Powstaną chodniki i drogi rowerowe, remont przejdą przejazdy kolejowe. Zakres prac obejmie także m.in. sieci podziemne i nadziemne, system odwodnienia i oświetlenie uliczne. Prace mają potrwać prawie 2 lata od dnia podpisania umowy z wybranym wykonawcą. Inwestycje dofinansowane ze środków unijnych.

6 listopada 2020 otwarto oferty drugiego przetargu. Miasto zamierzało wydać na ten cel 77,5 mln zł. Zgłosiło się 8 firm, które zaproponowały dużo niższe kwoty niż przewidywano tj. od 45 do ponad 54 milionów.

W okolicach ulicy Energetyków znajduje się Bulwar Elbląski na Kępie Parnickiej. Na bulwarze na części wyspy widocznej od strony dworca znajdującego się przy Kolumba na ponad 12 tysiącach metrów kwadratowych okolonych ulicami Heyki, Składową i Bulwar Elbląski ma powstać 500 mieszkań. Inwestycje prowadzi znana w mieście firma Siemaszko, która już uzyskała pozwolenie na budowę. O zabudowie tej okolicy mówiło się już od dobrych kilku lat.

Oprócz mieszkań ma powstać nabrzeże, przy którym powstaną budynki o architekturze sylwetek statków dalekomorskich, powstanie otwarta przestrzeń nad wodą, kafejki, przystań dla jachtów, turystycznych łódek i kajaków. Budynki usytuowane będą prawie przy wodzie, będą miały kaskadową zabudowę z przeszkleniami i tarasami przypominającymi pokłady wycieczkowca. Na parterach budynków znajdą się lokale usługowe. Dostęp do zbudowanej i zrewitalizowanej przestrzeni będą mieli wszyscy mieszkańcy miasta.

* * *



Lata 90 XX wieku


Wiek XXI


Linki



Copyright © Janusz Światowy, 2002
Wszelkie prawa zastrzeżone.