Menu


1879-1929


Lata 20-40 XX wieku


Lata 50–80 XX wieku


Pętla tramwajowa Las Arkoński

* * *

Opracowanie tematu na podstawie materiałów z archiwów MZK, WPKM oraz "Opisu technicznego dla inwentaryzacji obiektów - kiosku nastawniczego i wiaty przystankowej na działkach 7, 82/5, 83/1 przy ulicy Arkońskiej w Szczecinie" - opracowanego przez mgr inż. arch. Tatianę Balcerzak i informacji własnych.

Charakterystyka Lasu Arkońskiego

Las Arkoński (do 1945 Eckerberger Wald) – leśny obszar rekreacyjny, jest fragmentem Puszczy Wkrzańskiej o powierzchni 976,9 ha, położony w północnej i północno-zachodniej części Szczecina. Obejmuje swoim obszarem północne części osiedli Arkońskie - Niemierzyn, zachodnią część osiedla Osów, a także wschodnią granicę osiedla Głębokie.

Na pętlę w Lesie Arkońskim zajeżdżają dwie linie tramwajowe 3 i 10 oraz linia autobusowa 80. Koło pętli przejeżdża linia nocna 525.

26 października 1897 roku uruchomiono tramwaje elektryczne, między innymi na trasie Cmentarz Niemierzyński (Nemitzer Friedhof) - Niemierzyńska (Nemitzerstrasse) - Krasińskiego (Warsowerstrasse) - Wyzwolenia (Pölitzerstrasse) - Niepodległości (Paradeplatz) - Brama Portowa (Berliner Tor) - Dworcowa (Grüne Schantze) - Dworzec Główny.

W 1906 roku wydłużono trasę linii do wiaduktu kolejowego, a w 1907 roku do skrzyżowania ulicy Arkońskiej z ulicą Serbską, w 1912 roku wydłużono trasę tramwajową o następny odcinek do Lasu Arkońskiego. Na ostatnim przystanku ulicy Arkońskiej nie było pętli, wagony tramwajowe za pomocą zwrotnicy były kierowane na tor równoległy biegnący w stronę śródmieścia.

wiata przystankowa na Arkońskiej
W latach 20 XX wieku (1925) również została wybudowana duża murowana wiata tuż przy przystanku końcowym. Jest wiatą, przestronną, ze spadzistym dachem wspartym na czterech kolumnach. Jest to oryginalny przedwojenny przystanek tramwajowy. Wozy tramwajowe kończyły bieg na wysokości przystanku. Tu na tramwaj jadący w stronę centrum czekali szczecinianie, którzy wracali z wycieczek po Lasku Arkońskim.

Szkoda, że zdewastowany i zaniedbany, ale dzięki miłośnikom komunikacji został wpisany w rejestr zabytków 15 czerwca 2007 roku pod nr A-312 wraz z stojącym obok budyneczkiem kiosku nastawniczego. W związku z tym jest chroniony prawem.

Jak każdy wie 12 sierpnia 1945 roku uruchomiono pierwszą linię tramwajową 3 relacji Zajezdnia Niemierzyn - Brama Portowa, a jeszcze tego samego miesiąca udrożniono torowiska tramwajowe na ulicy Arkońskiej (pod mostem kolejowym rozebrano mur postawiony przez wycofujące się oddziały wojsk niemieckich - mur ten miał opóźnić nacierające wojska sowieckie), co umożliwiło dojazd tramwajów do Lasu Arkońskiego. Po rozwaleniu muru pod przepustem wiaduktu kolejowego oczom pracujących brygad ukazał się rząd stojących na torach tramwajów ciągnących się aż do Lasu Arkońskiego. W ten sposób niemieccy mieszkańcy miasta ewakuowali się przed nacierającymi sowietami.

Długo szczecinianie musieli czekać zanim wybudowano pętlę tramwajową z prawdziwego zdarzenia. Stało się to 1 sierpnia 1959 roku. Z pętli tramwajowej można dostać się na stadion "Arkonii" przy ulicy Arkońskiej, na kąpielisko "Arkonka" (dawne jezioro Arkonka) czy też pospacerować po traktach i duktach (wyznaczone trasy turystyczne) Lasu Arkońskiego. Znajduje się tam również ośrodek sportów konnych.

Już w października 1972 roku trwały uzgodnienia w sprawie remontu pętli w Lesie Arkońskim poważnie wyeksploatowanej. Od 1959 roku nie była remontowana (tylko naprawy bieżące). W lutym 1973 roku podpisano umowę na wykonanie projektu technicznego przebudowy pętli Las Arkoński z Biurem Studiów i Projektów Rozwoju Przestrzennego Województwa w Szczecinie znajdującym się przy ulicy Feliksa Dzierżyńskiego (plac Armii Krajowej).

W skład tego projektu weszły takie zadania jak:

• przebudowa pętli tramwajowej – wzmocnienie nawierzchni torowej, wykonanie odwodnienia, wykonanie jednego miejsca kolizyjnego z ruchem kołowym wraz z wykonaniem sygnalizacji świetlnej najazdowej i wykonaniem oznakowania pionowego i poziomego. Projekt musiał przewidzieć też przejścia dla pieszych i ogrodzenie torów pętli. Wg planów zagospodarowania przestrzennego z pętli miały korzystać 2 linie tramwajowe, dotychczas jeżdżąca tam 3 i planowana na rok 1975 11.

Projektant części opracowania pan mgr inż. Z. Strączyński zaprojektował sygnalizację najazdową na pętli, wykonał również projekt techniczny oświetlenia pętli wraz z ulicą Arkońską do ulicy Serbskiej, projekt przewidywał również budowę węzła kablowego przy ulicy Wojciechowskiego zasilanego ze stacji transformatorowej „Milewskiego”. Jak już wspomniałem miała też być wykonana przebudowa oświetlenia ulicy Arkońskiej z wymianą szafki oświetleniowej z równoczesnym doprowadzeniem do niej sterowania z ulicy Akademickiej.

Przy tym projekcie pracował również pan mgr inż. A. Olszewski, który opracował projekt techniczny sieci trakcyjnej pętli tramwajowej w Lesie Arkońskim wraz z ulicą Arkońską do ulicy Serbskiej.

Odwodnieniem pętli w Lesie Arkońskim zajął się pan D. Marcinkiewicz – technik z BSiPRP, który opracował projekt techniczny związany z modernizacją pętli –obejmował on drenaż torów i podłoża i podłączenia ich do istniejącej kanalizacji ogólnospławnej w ulicy Arkońskiej u wylotu z ulicą Wojciechowskiego.

 foto: Janusz Światowy, pętla Las Arkoński 2011 rok
W czerwcu 1974 roku pani inż. Helena Romańczuk wykonała projekt techniczny zieleni na pętli tramwajowej w Lesie Arkońskim. Celem tego projektu było zagospodarowanie pętli zielenią i elementami małej architektury, aby stworzyć efektywną kompozycję urządzeń komunikacyjnych z otaczającym krajobrazem.

Po wszelkich uzgodnieniach i zaakceptowani projektu przystąpiono do przebudowy pętli. Wszystkie prace przewidziane w projekcie zostały wykonane. Pętle po remoncie oddano w czerwcu 1975 roku. Od tego czasu nie przeprowadzono remontu kapitalnego pętli - tylko remonty bieżące. Pętla czeka wraz z mieszkańcami na lepsze czasy.

wiata przystankowa na Arkońskiej
ZDiTM w dniu 27 kwietnia 2011 roku po prawie czterech latach od wpisania obiektów w rejestr zabytków, ogłosiło przetarg na wykonanie remontu wiaty przystankowej i kiosku nastawniczego znajdujących się przy pętli tramwajowej w Lesie Arkońskim. Otwarcie ofert nastąpiło w dniu 12 maja 2011 roku. Autorem projektu remontu był mgr inż. arch. Tatiana Balcerzak. 20 maja 2011 ogłoszono wynik, wybrana została oferta firmy R.W.G. Hurt-Usługi-Produkcja ze Szczecina, która zaoferowała cenę 170.918,60 zł brutto za wykonania zadania, z którą zawarto umowę. W przetargu uczestniczyły też jeszcze dwie firmy ze Szczecina. Firma R.W.G. przejęła plac budowy 8 czerwca 2011 roku i miała 60 dni na wykonanie zadania.

Wiata przystankowa

Wiata przystankowa to obiekt charakterystyczny dla szczecińskich linii tramwajowych. Zachował się w mieście drugi podobny obiekt przy ulicy Wojska Polskiego (1924). Obiekt zaprojektowano na rzucie prostokąta o wym. 6,70 x 3,90 m. Wykonany jest z betonu, ryflowanego dłutem w drobne rowki. Obiekt ten ma trzy ściany i szeroko otwarty front. W ścianach bocznych zamontowano drewniane ścianki z niewielkim (60x60 cm) okienkiem, pierwotnie przeszklonym, ze szprosami.

Od zewnątrz deski ścianek tworzyły wzór w "jodełkę", od wnętrza ścianka miała kompozycję płycinową. Całość obiektu nakrywał czterospadowy dach o drewnianej konstrukcji, kryty papą. Sufit i podbicia okapu wykonane były z desek felcowanych. Ściany wiaty od wnętrza obiegała obszerna ława dla oczekujących. Posadzka pierwotnie zapewne lastricowa, zastąpiona została po wojnie betonową. Obiekt stojący na lekkiej pochyłości miał od frontu trzy stopnie z betonu. W jego najbliższym otoczeniu nie rosły drzewa. Obecnie, w wyniku samo wysiewania się drzew, jego otoczenie stanowią drzewa, z których gros uschło lub jest mocno pochylone. Na tyłach wiaty po wojnie wymurowano obiekt sanitarny, który pełnił jednocześnie rolę ściany oporowej dla osuwającej się skarpy. Budynek ten jest zrujnowany. Powierzchnia zabudowy, to 25,08 m2, powierzchnia użytkowa 19,16 m2, kubatura 85,0 m3.

Kolorystykę ustalono na podstawie odkrywki malatur, które pozwoliły określić nawarstwienia malatur w wiacie przystankowej i tak:

Ściany betonowe pierwotnie surowy beton ryflowany w drobne wzorki tworzące wzór na ściankach, pilastrach, gzymsach. Wtórnie malowany był kolejno na następujące kolory:

• ciemno-szary z ciemno-czerwoną częścią cokołową,
• beżowy jasny nad parapetami ścianek żółty/czerwony w części cokołowej,
• ciemny stalowy/ciemny bordowy w części cokołowej.

Ścianki drewniane

• jasny beżowy,
• żółty jasny,
• żółty ciemny,
• jasno-szary od zewnątrz i we wnętrzu.

Sufit i podbicie okapu

• jasny beżowy,
• jasny żółty,
• ciemny żółty.

Ławka - drewno malowane kolejno na:

• ciemna czerwień,
• jasny czerwony, ciemny czerwono-brunatny,
• brązowy ciemny.

Kiosk nastawniczego

Kiosk nastawniczego to niewielki obiekt służący niegdyś jako schronienie dla osoby obsługującej torowisko końcowego przystanku linii tramwajowej na ul. Arkońskiej (d. Eckerberger Strasse). Historycznie była to linia 3. Obiekty powstały prawdopodobnie w latach 20 XX wieku kiedy to, ułożono tory w sąsiedztwie Lasku Arkońskiego.

Kiosk ten mógł pełnić również rolę kasy o czym świadczą okienka podawcze z gzymsem w formie lady od frontu i jednego boku. Kiosk jest niewielkim obiektem zaprojektowanym na rzucie kwadratu (obrys 2,5 x 2,5 m) z narożnymi, ukośnie ustawionymi pilastrami. We wszystkich ściankach znajdują się otwory okienne i jeden drzwiowy. Obecnie otwory zabite są blachą. Obiekt wykonany jest z betonu, ryflowany dłutem w drobne rowki. W poziomie parapetów okiennych ma mocno zaakcentowany gzyms. Pod okapem znajduje się gzyms wieńczący. Całość nakrywa sześciospadkowy symetryczny daszek z dużym okapem, podbitym deskami. Pokrycie dachowe stanowiła papa. Wnętrze obiektu, obecnie nieużytkowanego, jest niedostępne. Powierzchnia zabudowy to 6,25 m2, powierzchnia użytkowa 3,61 m2, kubatura 18,0m3.

Kolorystykę ustalono na podstawie odkrywki malatur, które pozwoliły określić nawarstwienia malatur w kiosku nastawniczego i tak:

Ściany betonowe

• pierwotnie surowy beton ryflowany w drobne rowki tworzące wzór na ścianach i gzymsach budynku. Wtórnie malowany na biało.
Podbicie drewniane okapu - deski malowane kolejno na:

• jasno-beżowy,
• szaro-niebieski,
• jasno-beżowy,
• jasny żółty,
• ciemny żółty.

Stan techniczny obiektów

Oba obiekty w częściach betonowych są w dobrym stanie technicznym. Dewastacji uległa ich więźba dachowa i pokrycie dachu. Ich stan jest nie do uratowania i elementy te wymagają wymiany w 100%.

W kiosku nastawniczego brak stolarki okiennej a zastępująca ją blacha służy jedynie zabezpieczeniu obiektu. Z powodu niedostępności wnętrza kiosku nie można określić stopnia jego zniszczenia. W wiacie przystankowej zdewastowane są okienka i wschodnia ścianka drewniana. Ściana tylna wiaty, bezokienna murowana, jest tynkowana. Stan tynku jest zły i wymaga wymiany. Zdewastowana jest również w dużym procencie ława obiegająca ściany wiaty. Zniszczona, popękana jest betonowa posadzka wiaty oraz betonowe schody od jej frontu.

Remont pętli

Zgodnie z umową nr 16.TS/IT/2012 zawartą w dniu 26.01.2012 roku, pomiędzy Gminą Miasto Szczecin, w imieniu której działa spółka Tramwaje Szczecińskie Sp. z o.o. a Biurem Inżynierskim „DAMART” Sp.j. J.Kraśniański i Wspólnicy z siedzibą w Szczecinie, w oparciu o którą zastała wykonana dokumentacja techniczna remontu pętli w Lesie Arkońskim (luty 2012), przedmiotem której było - wzmocnienie podłoża fragmentu pętli tramwajowej oraz naprawa, odbudowa i regulacja torowiska, sieci trakcyjnej infrastruktury towarzyszącej na pętli.

Tramwaje Szczecińskie w dniu 29 marca 2012 roku w oparciu o umowę i wykonaną dokumentację ogłosiły przetarg na remont torowiska i sieci trakcyjnej na pętli w Lesie Arkońskim. Zgodnie z projektem, układ torowy pętli nie został rozbudowany o elementy umożliwiające przedłużenie linii tramwajowej do alei Wojska Polskiego. Pętla wciąż ma trzy tory. Na realizację tych prac wykonawca miał 60 dni od momentu podpisania umowy. Oferty przetargowe zostały otwarte 16 kwietnia 2012 roku.

Po rozpatrzeniu przetargu i wybraniu wykonawcy w dniu 22 maja 2012 roku rozpoczęła się modernizacja pętli w Lesie Arkońskim. Wykonawcą modernizacji była firma ZUE z Krakowa, na realizację miała czas do połowy lipca. Wykonawca nie tylko wyremontował torowisko i słupy trakcyjne, ale i uporządkował infrastrukturę wokół.

 foto: Janusz Światowy, pętla Las Arkoński 2012 rok

17 lipca 2012 roku rozpoczęły się procedury odbiorowe od wykonawcy prac tj. firmy ZUE S.A. z Krakowa, które trwały około dwóch tygodni. W ramach tej inwestycji wartej ok. 3,3 miliona złotych m.in.

• zostało wzmocnione podłoże fragmentu pętli (wykonawca wymienił grunt na części pętli),
• naprawiono i odbudowano torowisko na długości 186 metrów,
• wymieniono trzy zwrotnice,
• naprawiono i odbudowano sieć trakcyjna (w tym wymieniono, dostawiono i wzmocniono fundamenty słupów trakcyjnych);
• naprawiono, odbudowano i uporządkowano infrastrukturę towarzyszącą na terenie pętli.

Niezależnie od modernizacji pętli w ramach dwóch innych inwestycji drogowych (przebudowa ul. Arkońskiej i Niemierzyńskiej a także budowy V etapu Obwodnicy Śródmiejskiej) zmodernizowane zostały torowiska w ciągu ul. Arkońskiej, Niemierzyńskiej oraz na fragmencie ulicy Krasińskiego i części alei Wyzwolenia. Do 4 września 2012 roku zostały wykonane niezbędne prace wynikające z odbioru technicznego. Testy na torach trwały również 5 i 6 września 2012 roku. Po tych testach zapadła decyzja, o uruchomieniu tramwajów w stronę do Lasu Arkońskiego.

Trójka po remoncie powróciła na swoją trasę 22 września 2012 roku, zbiegła się ona z Europejskim Dniem Bez Samochodu i obchodami 115–lecia uruchomienia tramwaju elektrycznego w Szczecinie. Pasażerowie tego dnia do Lasu Arkońskiego jak i na całej sieci tramwajowo - autobusowej podróżowali za darmo. W ramach święta komunikacji w godzinach 9 – 19 „na trójkę” wyjechał historyczny skład tramwajów typu N obsługiwany przez zajezdnie Golęcin.

 foto: Janusz Światowy, pętla Las Arkoński 2018 rok

Od 1 stycznia 2014 roku na trasie Gumieńce - Las Arkoński jeżdżą tramwaje linii 10 (linia testowo na wydłużonej trasie jeździła do 31 grudnia 2013 roku). W dni powszednie linie obsługują cztery tramwaje niskopodłogowe Pesa. Kursy są oznaczone na stałe w rozkładach jazdy. W związku z niniejszym linia 10 jest drugą linią zajeżdżającą na pętle w Lesie Arkońskim.

Plany co do pętli

Plany na przyszłość to: przedłużenie torowiska od pętli przez ulicę Arkońską (Spacerową) i dalej do alei Wojska Polskiego, a wybiegając w przyszłość budowa torowiska w ciągu ulicy Szafera do wybudowanej od nowa pętli przy Netto Arena i dalej wg. zapowiedzi prezydenta aż do 26 Kwietnia.

Budowa trasy tramwajowej

 foto: Janusz Światowy, pętla Las Arkoński 2018 rok
Po trzech miesiącach od rozstrzygnięcia przetargu Urząd Miasta 22 stycznia 2018 roku podpisał umowę z Eurovią Polska SA na przebudowę ulicy Arkońskiej od pętli „Lasie Arkońskim” do zbiegu z Wojska Polskiego i Władysława Szafera. Po wielu przesunięciach terminów otwarcia ofert i wyboru wykonawcy musieliśmy czekać na ogłoszenie wyników przetargu, aż do października 2017 roku. Najkorzystniejszą ofertą okazała się oferta firmy Eurovia Polska SA z ceną brutto 88 978 947 zł (z tego 52 mln z UE). 24 stycznia 2018 roku, nastąpiło przekazanie Eurovii placu budowy.

Wreszcie ziszczają marzenia kilku pokoleń szczecinian o trasie tramwajowej przez Las Arkoński - Arkońska (Spacerowa) do Wojska Polskiego. W miejscu obecnego skrzyżowania alei Wojska Polskiego z ulicami Arkońską (Spacerową) i Szafera powstało rondo z nowymi odcinkami torowiska i rozjazdami we wszystkich kierunkach, co umożliwi tramwajom kursowanie przez Las Arkoński do Głębokiego i do centrum przez Pogodno i Łękno.

W ramach inwestycji przebudowano też istniejącą pętlę tramwajową „Las Arkoński” na pętlę tramwajowo – autobusową. Ponadto wybudowano również torowisko tramwajowe, chodniki, dwukierunkowe ścieżki rowerowe (od strony lasu), przystanki tramwajowo-autobusowe typu wiedeńskiego (na wysokości stadionu Arkonii, kąpieliska Arkonka i przy rondzie), parking na ponad 170 miejsc przy stadionie Arkonii. Został przebudowany/wzmocniony także istniejący wiaduktu z 1938 (1928?) roku.

* * *



Lata 90 XX wieku


Wiek XXI


Linki



Copyright © Janusz Światowy, 2002
Wszelkie prawa zastrzeżone.