Menu


1879-1929


Lata 20-40 XX wieku


Lata 50–80 XX wieku

Historia linii


* * *

Linia 4: Pomorzany - Potulicka - Krzekowo

Przy opracowaniu materiału o historii linii 4 posiłkowałem się materiałami z archiwów MZK, WPKM, ZKM oraz informacji zawartych w książce pn "50 Jahre Stettiner Strassenbahn 1879 - 1929", opracowania „Tramwaje w Szczecinie 1879 – 2008 Kajetana Szmucińskiego i informacji własnych.

Trasa:
Pomorzany – Aleja Powstańców Wielkopolskich – Aleja Piastów – Plac Kościuszki – Aleja Piastów – Plac Sprzymierzonych – Aleja Piłsudskiego – Plac Odrodzenia – Aleja Piłsudskiego – Plac Grunwaldzki – Aleja Piłsudskiego – Plac Rodła – Aleja Piłsudskiego – Matejki – Plac Hołdu Pruskiego – Plac Żołnierza Polskiego – Aleja Niepodległości – Plac Brama Portowa – Aleja Niepodległości – Aleja 3 Maja – Narutowicza – Potulicka

Historia starsza

Rozwój miasta, a co za tym idzie rozwój przemysłu w latach 70 XIX wieku, jak również zwiększająca się ilość ludności osiedlającej się w podmiejskich dzielnicach miasta (Niemierzyn, Niebuszewo, Żelechowa i Łękno itp.) i znaczne oddalenie tych dzielnic od śródmieścia wymusiło wzrost zapotrzebowania na masowe przewozy pasażerskie. Szczecin w tym okresie wyrwał się z pierścienia okowów murów twierdzy i w związku z tym zaczęto zabudowywać uzyskane tereny po lewej stronie Odry.

21 października 1872 roku zawarto umowę z prywatną spółką pn. ”Towarzystwo Szczecińskich Kolei Ulicznych” na budowę sieci tramwajów konnych. Właśnie tramwaj konny był pierwszym środkiem komunikacji miejskiej, który zastąpiono w roku 1897 tramwajem elektrycznym. Przez 18 lat, do czasu uruchomienia tramwaju elektrycznego następowała rozbudowa sieci torów tramwaju konnego. Już w czasie rozwijania sieci linii tramwajów konnych jasnym było, że ta trakcja rodzi wiele ograniczeń. Zaczęto rozważać możliwość wykorzystania do tego celu trakcji elektrycznej.

Rajscy miejscy – władze miasta prowadziły rozmowy z firmami o elektryfikacji istniejących linii tramwaju konnego i budowę elektrowni. Wybrano do tego zadania Powszechne Towarzystwo Elektryczne z Berlina (Allgemeinen Elektrizität Geselschaft in Berlin), z którym zawarto umowę w dniu 5 maja 1896 roku. Jak wiadomo pierwszy tramwaj elektryczny przejechał ulicami Szczecina w dniu 4 lipca 1897 roku.

W 1903 roku było już pięć linii tramwajowych o łącznej długości 25,9 km między innymi przyszła linia 4, która jeździła na trasie: Plac Sprzymierzonych (Arndtplatz), Piłsudskiego (Friedrich-Karl-Strasse),Plac Hołdu Pruskiego (Königstor), Dworzec Główny (Hauptbahnhof) zwana linią okólną (Ringbahn) chociaż nigdy w planach się nie pojawiła.

Wprowadzenie na trasy tramwaju elektrycznego spowodowało zwiększenie ruchu pasażerskiego, a co za tym idzie wymusiło budowę drugich torów obok już istniejących. Szybki rozwój komunikacji miejskiej powodował również szybki rozwój miasta.

W 1905 roku w dalszym ciągu rozbudowywano sieć tramwajową. Oddawano nowe odcinki tras. W tym czasie również przekroczono linie Odry i wybudowano trasę linii tramwajowej na prawym brzegu. Przez nowy most Most Długi puszczono dwutorową linie w ciągu ulicy Energetyków do budującego się mostu na Parnicy. W tym okresie tramwaje kursujące po mieście otrzymały numery linii wraz z informacją o ich trasach. „Czwórka” kursowała na trasie Pomorzany (Tiergarden), Dworzec Główny (Hauptbahnhof), plac Hołdu Pruskiego (Königstor), Piłsudskiego (Friedrich–Kark-Strasse), plac Sprzymierzonych (Arndtplatz). W 1912 roku linia otrzymuje kolor „zielony” dla ułatwienia orientacji przez pasażerów.

foto: wagon Herbrand po modernizacji około 1927 roku, zdjęcie z ksiązki [120 lat komunikacji miejskiej w Szczecinie]
W latach 1905 – 23 linia 4 kursuje na tej samej trasie, jednak w związku z szalejącą inflacją sytuacja ekonomiczna zmusiła firmę do zawieszenia niektórych linii, co skutkowała przedłużeniem trasy linii 4 od placu Kościuszki do Cmentarz Centralnego. W związku z tym linia 4 od Pomorzan do placu Sprzymierzonych jeździ po starej trasie a od placu Sprzymierzonych przez plac Kościuszki do Cmentarza Centralnego – nowy odcinek. „Czwórka” na tej trasie jeździ do 15 listopada 1927 roku w związku z przedłużeniem linii 2 do Gumieniec. Od tego dnia linia 4 zostaje skrócona do placu Kościuszki i od tej pory jeździ na trasie od Dworca Głównego aż do 1934 roku.

foto: wagon Herbrand 128 na placu Orła Białego, zdjęcie z ksiązki [120 lat komunikacji miejskiej w Szczecinie]
Od 1934 roku linia 4 kursowała dalej uliczkami starego miasta po swojej trasie do placu Kościuszki a od placu Kościuszki wydłużono ją o odcinek przez Piastów i Powstańców Wielkopolskich przy szpitalu. Na tej trasie jeździła do 30 sierpnia 1944 roku, kiedy to ciężki nalot samolotów alianckich zniszczył zabudowę starego miasta i dzielnic północnych. Linia 4 została zawieszona i już do końca wojny nie kursowała.

Historia nowsza

Kiedy w 1945 roku miasto przeszło pod polską jurysdykcję, 23 poznańskich tramwajarzy przejęło zdewastowaną szczecińską komunikacje. Utworzona firma pn. „Tramwaje i Autobusy Miasta Szczecina” i ludzie w niej pracujący przystąpili do mozolnego likwidowania szkód powstałych w czasie działań wojennych. Efekty ich pracy unaoczniły się w dniu 12 sierpnia 1945, kiedy zostały uruchomione pierwsze tramwaje. Pomimo piętrzących się trudności pod koniec roku długość uruchomionych tras tramwajowych wynosiła już 16,7 km.

I tu zaczyna się powojenne życie linii 4, która została uruchomiona 4 listopada na trasie Matejki – Piłsudskiego – plac Sprzymierzonych – Piastów – plac Kościuszki. Rozkład jazdy obowiązywał w dni powszednie i świąteczne. Tramwaje jeździły w godzinach od 5.50 do 21.05 z co 10 minutową częstotliwością. Opłaty za przejazd wynosiły 2 zł, kiedy firma 1 stycznia 1946 roku wprowadziła obowiązek posiadania biletów.

Następne lata to mozolne wywożenie gruzów z zasypanych odcinków torów, odbudowywanie zerwanych połączeń, naprawa pozrywanej sieci napowietrznej, remont zwrotnic. Skutkowało to uruchamianiem nowych odcinków tras.

Pod koniec 1947 roku linia 4 jeździ już na trasie Dworzec Główny – Dworcowa – Brama Portowa – plac Żołnierza Polskiego – Matejki – Piłsudskiego – plac Sprzymierzonych – plac Kościuszki – Piastów – Powstańców Wlkp. Zmianę trasy linii umożliwione zostało dzięki oddaniu odcinków torów w ciągu ulicy Piastów i Powstańców Wlkp.

We wrześniu 1950 roku został przebudowany węzeł na skrzyżowaniu ulic Roosevelta i Jaromira (plac Rodła) - położono nowe rozjazdy i dzięki temu linia 4 zaczęła jeździć od Powstańców Wlkp. do Piłsudskiego po starej trasie a od Piłsudkiego skręcała w Wyzwolenia i trasą linii 3 do Dworca Głównego.

W dniach 11 – 15 stycznia 1959 roku nastąpiła awaria podstacji przy ulicy Kolumba, co spowodowała paraliż komunikacji tramwajowej. Przyczyną było przeciążenie podstacji prostowniczych z powodu zbyt małej zainstalowanej mocy w tych podstacjach przy wzroście taboru posiadającego większą moc silników. Jedną z przyczyn tej awarii było niedotrzymanie terminu oddania montażu dodatkowego prostownika o mocy 1 MW. Pod koniec lat 50 XX wieku uruchomiono również tramwajową komunikację nocną również linie 4N.

W 1960 roku z powodu prac torowych linia 4 kursuje w dniach 19 września – 18 października z Powstańców Wlkp. do Potulickiej, w dniach 19 października – 13 listopada na trasie Powstańców Wlkp. – plac Żołnierza Polskiego i znowu od 14 – 22 listopada na trasie Powstańców Wlkp – Potulicka. Od 23 listopada kursuje już na swoje podstawowej trasie.

Rok później tj. 23 grudnia 1961 roku udało się linie 4 skierować o następny odcinek trasy (Powstańców Wlkp. (szpital) – Budziszyńska), co spowodowało połączenie tras linii 3 i 4 na ich krańcówkach i zakończyło budowę linii okólnej zapoczątkowanej przez tramwajarzy niemieckich. W związku z tym trasa linii przebiegała: Pomorzany – Powstańców Wlkp. – Piastów – plac Kościuszki – plac Sprzymierzonych – Piłsudskiego – Wyzwolenia – plac Żołnierza Polskiego – Brama Portowa – Dworcowa – Nowa – Dworzec Główny.

16 lutego 1965 roku przedłużono linie 4 na odcinku Dworzec Główny – Pomorzany, tworząc w ten sposób na terenie Śródmieścia linie okólną, więc trasa jej kształtuje się w następujący sposób: Pomorzany – Smolańska – Kolumba – nab. Wieleckie – Wyszyńskiego – [ w drugą stronę 3 Maja – Dworcowa – Nowa] – Niepodległości – Wyzwolenia – Piłsudskiego (M. Buczka) – plac Sprzymierzonych (Lenina) - Piastów – plac Kościuszki – Powstańców Wlkp. – Pomorzany.

W 1967 roku od 2 lutego montowano w wozach motorowych automaty biletowe „Krab”, a od 22 grudnia w składach tramwajowych tzw. „Samach”.

9 września 1968 roku linia 4 na odcinku od ulicy Mieszka I do ulicy Jabłonkowskiej kursuje w obydwu kierunkach po jednym torze, później bo 7 listopada zawieszono komunikacje, a 4 grudnia z powodu zamknięcia wiaduktu linia kursuje na trasie Frysztacka – Pomorzany.

Od 2 maja 1969 roku nastąpiła zmiana w kursowaniu linii z powodu trwającego dalej remontu wiaduktu w ciągu ulicy. Zasadnicza linia kursowała na odcinku Pomorzany – plac Kościuszki i dalej po jednym torze plac Kościuszki – Frysztacka, a 6 czerwca przywrócono normalną komunikację z mijanką przy Jabłonkowskiej a końcowym przystankiem przy ulicy Frysztackiej.

Od 19 września 1970 roku linia 4 kursuje w obu kierunkach przez ulicę Wyszyńskiego (Wielką) z powodu remontu Bramy Portowej. 5 listopada przeniesiono przystanek plac Grunwaldzki z przed placu na plac i z przed placu Odrodzenia na ulice Piłsudskiego (M. Buczka) przed plac Sprzymierzonych (Lenina).

foto: Autor nieznany, z archiwum MZK, wagon 102Na oryginalny 601 - pętla na Potulickiej
Wiosną 1971 roku następuje likwidacja linii okólnej i tramwaje „czwórki” zostają skierowane z Pomorzan na Potulicką przez Powstańców Wlkp. – Piastów – plac Kościuszki – plac Sprzmierzonych – Piłsudskiego – Wyzwolenia – Niepodległości – Brama Portowa – 3 Maja – Narutowicza – Potulicka. Znowu, bo 5 grudnia 1972 roku następuje zmiana trasy linii 4 z powodu przebudowy wiaduktu przy ulicy Budziszyńskiej. Linia zostaje skrócona do ulicy Jabłonkowskiej. Sytuacja ta trwa do 18 listopada 1974 roku, kiedy przywrócono komunikację tramwajową do Pomorzan w obydwu kierunkach.

17 grudnia 1974 roku próbnie linie 4 puszczono na trasie z Pomorzan do Stoczni Szczecińskiej, a 20 grudnia do Dworca Niebuszewo. Również 29 grudnia zmieniono trasę linii nocnej 4N do Dworca Niebuszewo, która kursowała na trasie Dworzec Główny – Dworzec Niebuszewo. Trasa linii: Dworzec Niebuszewo – Asnyka – Kołłątaja – Wyzwolenia – plac Rodła – Piłsudskiego (M. Buczka) – plac Sprzymierzonych (Lenina) –Piastów – Powstańców Wlkp. – Pomorzany. Zmiany te nie zostały zaakceptowane przez pasażerów i na początku 1977 roku linia 4 i 4N powraca na swoją dawną trasę Pomorzany – Potulicka.

10 listopada 1986 roku linia 4 kursuje na trasie Pomorzany – Dworzec Niebuszewo z powodu remontu torowiska w ciągu ulicy Matejki trasa z Dworca Niebuszewo przez Asnyka – Kołlątaja – Wyzwolenia do Piłsudskiego i od Piłsudskiego swoją stałą trasą do Pomorzan. Po oddaniu torowisk do eksploatacji w 1987 roku wraca na swoją stałą trasę.

W 1988 roku nastąpiły cięcia w rozkładach jazdy sieci tramwajowych między innymi linii 4 z powodu braku motorniczych.

18 maja 1991 roku zawieszono kursowanie linii 4 w dni świąteczne z powodu niskiej frekwencji pasażerów.

1 września 1992 roku podzielono linie na linie podstawowe i uzupełniające. Linie podstawowe to: 2. 6, 7, 8, 9 i 12, a uzupełniające to: 3, 4 i 5. Linia 4 zawieszana jest na okres wakacji letnich.

W kwietniu 2002 roku - ZDiTM przeprowadza wielkie cięcia rozkładów jazdy. Wprowadzane w przeciągu ponad miesiąca zmiany dotknęły wszystkich linii tramwajowych. 29 maja tego roku na wagon 102Na 610'' spada słup trakcyjny. Słup spadł na placu Żołnierza Polskiego (przy Bramie Królewskiej). Do 31 maja włącznie linie 1 i 4 kursowały do Stoczni Szczecińskiej, natomiast do ul. Czarnieckiego kursowały autobusy zastępcze.

Z dniem 2 stycznia 2007 roku wprowadzono korektę rozkładów jazdy związaną ze zmianą struktury taboru tramwajowego udostępnionego przez przewoźnika i w związku z tym na linii 4 nastąpiło ujednolicenie z liniami 1 i 9 struktury czasu przejazdu między przystankami „Potulicka” a „Plac Zawiszy”. Zawieszono wykonywanie kursu zjazdowego z Potulickiej o godzinie 17.50.

Z powodu wycofania z eksploatacji wagonów tramwajowych typu 102Na, z dniem 1 marca 2007 roku wprowadzono zmiany rozkładów jazdy linii 4kończących swój bieg o godzinie 17.30 na Pomorzanach – przechodzą na linie 7 i 8.

Z dniem 1 października 2007 roku wprowadzony został nowy układ komunikacji tramwajowej, uwzględniający braki kadrowe, trwający remont torów w alei Bohaterów Warszawy, wyniki badań potoków pasażerskich oraz zmiany w czasach przejazdów. Linia 4 kursuje tylko w dni powszednie, według specjalnego rozkładu jazdy uwzględniającego zmiany w kursowaniu linii 12.

foto: Janusz Światowy - rozkłady jazdy z pętli Potulicka
Po zakończeniu remontu torów w ciągu ulicy Krzywoustego i alei Bohaterów Warszawy oraz poprawą sytuacji kadrowej, z dniem 1 grudnia 2007 roku linia 4 kursuje wg nowego (stałego) rozkładu jazdy uwzględniającego zwiększenie częstotliwości na linii 12.

foto: Janusz Światowy - rozkłady jazdy z pętli Pomorzany
Z powodu braków kadrowych w MZK Szczecin w dniu 7 kwietnia 2008 roku zawieszono kursowanie linii tramwajowej 4. Na czas zawieszenia linii nie przewidziano komunikacji zastępczej.

Od 1977 roku do chwili obecnej linia 4 kursuje na trasie Potulicka – Pomorzany z małymi odchyłkami tras na czas remontów czy innych zdarzeń losowych. Długość trasy linii 4 wynosi 7.250 metrów.

Dnia 26 marca 2011 roku zmodyfikowano czasy pracy brygad oraz dodano "wtyczkę" z 8bis/4, której zadaniem jest załatanie dziury powstałej przy porannych przerwach posiłkowych. Po likwidacji linii 8bis w dniu 3 września 2012 roku "wtyczka" jest zadaniem łączonym z 10/1.

Obecnie obsługa wygląda następująco:

4/1 - (6:12-17:54 i dalej jako 2/9)
4/2 - (6:35-18:03 i dalej jako 5/11)
4/3 - (6:45-17:51 i dalej jako 5/9)
4/4 - (6:15-17:48)
4/5 - (6:25-18:04 i dalej jako 5/10)
4/6 - (6:35-17:27 i dalej jako 5/8)
4/7 - (6:47-17:48 i dalej jako 2/8)
4/8 - (8:47-10:53)

W związku z wznowieniem ruchu tramwajowego w ulicy Jagiellońskiej po wymianie krzyżownicy przy skrzyżowaniu z Bohaterów Warszawy i Piastów oraz zamknięciem dla ruchu tramwajowego ulicy Wawrzyniaka (remont torowiska) oraz trwającym remontem ulicy Potulickiej, od 12 maja 2014 przywrócono kursowanie linii 4, ale już na innej trasie tj. na nowej trasie Pomorzany – Jagiellońska – Krzekowo, bez zmian częstotliwości i zakresu kursowania. Obsługiwana przez 6 brygad kategorii A przez zajezdnie Pogodno.

Trasa linii przedstawia się następująco:

POMORZANY – Aleja Powstańców Wielkopolskich – Aleja Piastów – Plac Kościuszki – Aleja Piastów – Jagiellońska – Aleja Bohaterów Warszawy – Mickiewicza – Żołnierska – KRZEKOWO

Z powodu przebudowy skrzyżowania ulic Wernyhory, Mickiewicza, Żołnierska z dniem 16 czerwca 2016 zawieszono linie 4 (wcześniej niż w poprzednich latach) na czas wakacji.

Po wakacjach od 1 września 2016 linie skierowano na skróconą trasę co wiązało się z dalej trwającą przebudową wspomnianego skrzyżowania.

Trasa linii:
POMORZANY – Powstańców Wlkp. – Piastów – Plac Kościuszki – Piastów – Jagiellońska – Bohaterów Warszawy – Wawrzyniaka – Plac Gałczyńskiego – al. Wojska Polskiego – Plac Szarych Szeregów – Piastów – Plac Kościuszki – Piastów – Powstańców Wlkp. – POMORZANY

Na przebudowanym odcinku skrzyżowania ulic Wernyhory, Mickiewicza, Żołnierska od 24 października 2016 roku przywrócono kursowanie linii 4 i skierowano ją na starą trasę. Jednocześnie skorygowano rozkłady jazdy linii, która w godzinach 7:00 - 17:00 wykonywać będzie tylko 21 kursów z 24 minutową częstotliwością.

Trasa linii:
KRZEKOWO — Żołnierska — Mickiewicza — aleja Bohaterów Warszawy — Jagiellońska — aleja Piastów — plac Kościuszki — aleja Piastów — plac Szyrockiego — aleja Powstańców Wielkopolskich — Budziszyńska — POMORZANY

Powodem cięć w tramwajowych rozkładach jazdy jest chroniczny brak motorniczych i w związku z tym od kilku miesięcy nie są wykonywane niektóre kursy na liniach. Zdecydowano więc, że korekta rozkładów jazdy umożliwi w miarę normalną komunikację tramwajową.

W dniach 16 września - 24 października 2017 w związku z remontem torowiska, po 12 latach jego eksploatacji w ciągu ulicy Krzywoustego na odcinku od placu Zwycięstwa do placu Kościuszki wykonywano prace związane z uzupełnieniem ubytków podbudowy w strefie okołoszynowej i naprawiano nawierzchnie bitumiczną w obrębie torowiska.

Z powodu tych prac została zmieniona organizacja ruchu i tramwaje zostały skierowane objazdami do swoich punktów docelowych. Linia "4" na ten czas została zawieszona.

Przewidywano zakończenie prac na 28 października 2017 roku, ale zakończono je 24 października i w związku z tym linia 4 powróciła na swoją stałą trasę.


* * *



Lata 90 XX wieku


Wiek XXI


Linki



Copyright © Janusz Światowy, 2002
Wszelkie prawa zastrzeżone.
Optymalizacja pod Internet Explorer