Menu


1879-1929


Lata 20-40 XX wieku


Lata 50–80 XX wieku


Historia linii

* * *

Linia 3: Las Arkoński < -- > Pomorzany

Przy opracowaniu materiału o historii linii 3 posiłkowałem się materiałami z archiwów MZK, WPKM, ZKM i kronik WPKM z lat 1979 – 1989 oraz informacji zawartych w książce pn "50 Jahre Stettiner Strassenbahn 1879 - 1929", opracowania „Tramwaje w Szczecinie 1879 – 2008 Kajetana Szmucińskiego i informacji własnych

Trasa:
Ponorzany – Smolańska – Chmielewskiego – Kolumba – Plac Grodnicki – Nowa – Plac Tobrucki – Dworcowa – Aleja Niepodległości – Plac Brama Portowa – Aleja Niepodległości – Plac Żołnierza Polskiego – Aleja Wyzwolenia – Plac Rodła – Aleja Wyzwolenia – Plac Witosa – Aleja Wyzwolenia – Rondo Giedroycia – Aleja Wyzwolenia – Krasińskiego – Niemierzyńska – Arkońska – Las Arkoński

Długość trasy do Lasu Arkońskiego wynosi 9 km. Kursuje w kierunku Pomorzan 33 minuty, a w kierunku Lasu Arkońskiego 34 minuty z częstotliwością w dni powszednie co 12/12/20 minut, w soboty 12/20 minut i w Niedziele i dni świąteczne, Nowy Rok, Wielkanoc i Boże Narodzenie co 20/24 minuty.

Długość trasy do Zajezdni Pogodno 10,1 km. Czas przejazdu w kierunku Pomorzan wynosi 35 minut i kierunku Zajezdni Pogodno 37 minut. Częstotliwość przejazdu w dni powszednie co 24/24/40 minut, w soboty co 24/40 minut, w niedziele i dni świąteczne, Nowy Rok, Wielkanoc, Boże Narodzenie co 20/48 minut.

Historia dawna

26 października 1897 roku uruchomiono tramwaje elektryczne między innymi na trasie Cmentarz Niemierzyński (Nemitzer Friedhof) – Niemierzyńska (Nemitzerstrasse) – Krasińskiego (Warsowerstrasse) – Wyzwolenia (Pölitzerstrasse) – Niepodległości (Paradeplatz) – Brama Portowa (Berliner Tor) – Dworcowa ( Grüne Schantze) – Dworzec Główny (Bahnhof). Należy domniemywać, że jest to przyszła linia 3.

O linii 3 mówi się w 1905 roku, kiedy to nadano kursującym tramwajom ich własną numeracje. W tym okresie już po szczecińskich ulicach kursowało 7 linii tramwajowych. W tym czasie linia 3 kursowała na trasie: Dworzec Główny - Nowa – Dworcowa – Niepodległości – Wyzwolenia – Krasińskiego – Niemierzyńska – Cmentarz (przy ulicy Niemierzyńskiej).

W 1906 roku wydłużono trasę linii do wiaduktu kolejowego, a 1907 do skrzyżowania ulicy Arkońskiej z ulicą Serbską. W 1912 roku wydłużono trasę 3 o następny odcinek do Lasu Arkońskiego. W tym samym roku liniom tramwajowym nadano kolory. „Trójka” otrzymała kolor pomarańczowy. W 1924 roku linia 3 została wydłużona od Dworca Głównego do Pomorzan. Trasa linii przedstawiała się następująco:
Pomorzany – Kolumba - Dworzec Główny - Nowa – Dworcowa – Niepodległości – Wyzwolenia – Krasińskiego – Niemierzyńska – Cmentarz (przy ulicy Niemierzyńskiej) – Arkońska – Las Arkoński.

W latach 1935 – 38 między innymi po trasie linii 3 jeździły składy trójwagonowe, a w lato pojawiły się wagony letnie. Do kwietnia 1945 roku trasa linii nie uległa zmianie.

25 kwietnia 1945 roku tramwajarze niemieccy dostali rozkaz opuszczenia miasta przed nadciągającą Armią Sowiecką, ewakuując się autobusami na zachód. Tak skończyła się komunikacja w niemieckim Szczecinie.

Historia nowsza

Pracownicy "Tramwajów i Autobusów miasta Szczecina" przyjechali do Szczecina z Poznania na początku maja 1945 roku. Przekazano im zdewastowane zajezdnie tramwajowe Pogodno, Golęcin i Niemierzyn, a zajezdnie przy ulicy Piotra Skargi i warsztaty przy ulicy Kolumba przekazano we wrześniu. Z zajezdni przekazanych firmie do eksploatacji nadawała się tylko zajezdnia Niemierzyn.

Postanowili jak najszybciej uruchomić komunikację tramwajową. W pierwszej kolejności uruchomiono pojazdy konne. Sukcesywnie remontując zdewastowany tabor, już w 1945 roku skierowano do ruchu 22 wagony i odgruzowując zawalone tory tramwajowe i remontując trakcję napowietrzną.

I w ten sposób 12 sierpnia 1945 roku uruchomiono pierwszą linię tramwajową 3 relacji Zajezdnia Niemierzyn – Brama Portowa, a jeszcze tego samego miesiąca udrożniono torowiska tramwajowe [pod wiaduktem kolejowym rozebrano mur postawiony przez wycofujące się oddziały wojsk niemieckich - mur ten miał opóźnić nacierające wojska sowieckie], co umożliwiło dojazd tramwajów do Lasu Arkońskiego. Po rozwaleniu muru pod przepustem wiaduktu kolejowego oczom pracujących brygad ukazał się rząd stojących na torach tramwajów ciągnących się aż do Lasu Arkońskiego. W ten sposób niemieccy mieszkańcy miasta ewakuowali się przed nacierającymi sowietami.

Na ostatnim przystanku ulicy Arkońskiej nie było pętli (jak w chwili obecnej) wagony tramwajowe za pomocą przekładni były kierowane na tor równoległy biegnący w stronę śródmieścia.

Ciekawostką może być fakt, że w wiacie tramwajowej w tamtym okresie znajdował się posterunek milicji. Zresztą posterunki powstawały również na ulicach wylotowych z miasta wiodących na zachód.

Od 4 listopada 1945 roku linia 3 jeździła do Dworca Głównego.

1 stycznia 1946 roku dyrekcja firmy podjęła decyzję o odpłatności za korzystanie z komunikacji tramwajowej w wysokości 2 zł.

W 1947 roku wydłużono trasę linii 3 do ulicy Smolańskiej po odbudowaniu torowiska w ciągu ulicy Kolumba.

W dniach 11 – 16 stycznia 1959 roku tramwaje linii 3 kursowały mniejszą ilością brygad z powodu awarii prostowników, a w dniach 25 maja do 18 czerwca trwała przebudowa przed Dworcem Głównym.

Od 15 września do 15 października 1960 roku linia 3 zmienia trasę i kursuje z Lasu Arkońskiego do Stoczni Szczecińskiej w związku z remontem torowiska. Od Dworca Głównego do Pomorzan obsługiwana była przez 4 wagony motorowe.

1 czerwca 1961 roku wybudowano pętlę w Lesie Arkońskim i w związku z tym nie było potrzeby rozłączania wagonów, a 23 grudnia oddano do użytku pętle na Pomorzanach wraz z torowiskami w ciągu ulicy Smolańskiej i Powstańców Wlkp. Co umożliwiło wydłużenie trasy 3 właśnie do pętli na Pomorzanach.

Od tego czasu linia 3 kursuje na niezmienionej trasie z małymi odchyłkami trasy przez nabrzeże Wieleckie i ulicę Wielką (1964 - 1983).

21 lutego 1965 roku wprowadzono samoobsługę w wagonach silnikowych.

W okresie 15 lutego do 6 listopada 1968 roku wprowadzono na trasę linie 3 bis w związku remontem torów w Lesie Arkońskim i części ulicy Arkońskiej. Linia kursowała na trasie Pomorzany – Szpital. Zlikwidowano ją po zakończeniu remontu.

Od 19 września 1970 roku linia 3 kursuję w obydwu kierunkach przez ulicę Wielką w związku z przebudową Bramy Portowej. Natomiast od 21 listopada linia 3 kursuje w kierunku Pomorzan przez ulicę Dworcową a w kierunku placu Żołnierza Polskiego przez ulicę Wielką.

W związku z robotami prowadzonymi przy budowie rurociągu ciepłowniczego przy wiadukcie kolejowym przy ulicy Kolumba od dnia 2 stycznia 1971 roku tramwaje linii 3 kursują w obydwu kierunkach przez ulicę Wielką.

Od 4 lipca 1983 roku „trójka” kursuje przez ulicę Nową i Dworcową.

Z powodu remontu torowiska w roku 1985 w ciągu ulic Kolumba, Chmielewskiego i Smolańskiej linia 3 jeździ do ulicy Dworcowej przez ulicę Wyszyńskiego (Wielką) i pętlą uliczną z powrotem do Lasu Arkońskiego.

W roku 1988 nastąpiły cięcia w rozkładach jazdy między innymi linii 3 z powodu braku motorniczych.

21 stycznia 1990 roku oddano po remoncie ulicę Kolumba i „trójka” wraca na swoją stałą trasę do Pomorzan.

Od 1 lipca do 6 listopada 1995 roku zawieszono kursowanie linii 3 ze względu na tragiczny stan torowiska w ciągu ulicy Niemierzyńskiej i Arkońskiej. Od 6 listopada 1995 do 26 lipca 1996 linia kursuje na trasie Zajezdnia Niemierzyn – Pomorzany. Od 26 lipca wraca na swoją trasę do Lasu Arkońskiego.

W związku z remontem torowiska w ciągu ulicy Niepodległości zawieszono kursowanie linii 3 w okresie 8 lipca do 5 września 1998 roku. Po tym czasie linia wraca na swoją stałą trasę.

6 lipca do 29 października 2001 roku skrócono trasę linii 3 do placu Rodła w związku z zamknięcie dla ruchu tramwajowego torowiska od placu Rodła do Lasu Arkońskiego. Linia kursowała na trasie Pomorzany – plac Rodła a z powrotem przez Piłsudskiego – Matejki – plac Żołnierza Polskiego i dalej po stałej trasie. Po tym okresie wraca na swoją dotychczasową trasę.

Na czas remontu ulicy Arkońskiej i Niemierzyńskiej linia 3 od dnia 26 marca 2011 roku zostaje skierowana na pętle przy Dworcu Niebuszewo. Linia na tej trasie będzie jeździła do sierpnia 2012 roku.

W związku z tym uruchomiono zastępcze linie autobusowe 803 kursująca na trasie Dw. Niebuszewo - Las Arkoński i 803A kursująca na trasie Kołłątaja - Pawła VI obie linie obsługiwane przez zajezdnie Klonowica.

Od 4 lipca 2011 roku do odwołania wstrzymany został ruch tramwajów na odcinku plac Rodła - Brama Portowa, z powodu przebudowy torowiska tramwajowego w ciągu alei Niepodległości i układu drogowego w rejonie nowo wybudowanej galerii "Kaskada". W związku z niniejszym zmieniono trasy niektórych linii tramwajowych miedzy innymi linii 3.

Jeździła ona na trasie:
POMORZANY – Smolańska – Chmielewskiego – Kolumba – Plac Grodnicki – Nowa – Plac Tobrucki – Dworcowa – Aleja Niepodległości – Plac Brama Portowa – Krzywoustego – plac Kościuszki – Piastów – Aleja Powstańców Wielkopolskich – Frysztacka – POMORZANY

Dla linii 3 celem rozróżnienia kierunków wprowadzono oznakowanie na wyświetlaczach oraz na pętli Pomorzany:

• 3P - relacja z Pomorzan przez Piastów,
• 3L - relacja z Pomorzan przez Kolumba.

Na czas tego remontu uruchomiona została również zastępcza linia autobusowa 823 na trasie Plac Rodła – Dworzec Główny.

Od czasów przedwojennych do chwili obecnej linia 3 jeździ na tej samej trasie z drobnymi odchyłkami i skróceniami na czas remontów tras tramwajowych czy zdarzeń losowych. Trasa tej linii jest bardzo stabilna.

Z powodu remontu wschodniej części alei Niepodległości na odcinku od Bramy Portowej do placu Żołnierza i dużych korków w rejonie ulic Dworcowej, Nowej i Bramy Portowej z dniem 7 kwietnia 2015 roku Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego podjął decyzje o skierowaniu linii 3 objazdem przez nabrzeże Wieleckie i ulicę Wyszyńskiego.

Po zakończony, remoncie linia 3 powraca na swoją starą trasę z dniem 1 grudnia 2015 roku jeżdżąc przez ulicę Dworcową i Nową.

W dniach 4 marca - 20 lipca 2019 roku firma "Eurovia", wykonawca przebudowy i budowy trasy tramwajowej na odcinku pętla "Las Arkoński" - Wojska Polskiego wraz z rondem i kawałkiem ulicy Szafera przystąpiła do przebudowy pętli "Las Arkoński", która jest jednym z elementów inwestycji. Pętla została zbudowana od podstaw. Układ torów uległ zmianie, gdzie tramwaje z pętli będą mogły wjeżdżać i wyjeżdżać zarówno od strony centrum, jak i od strony stadionu.

Z tego powodu wstrzymany został ruch tramwajowy na odcinku Kołłątaja — Las Arkoński na linii. Na ten czas linia 3 zmieniła trasę i jeździła bez zmiany częstotliwości na trasie:

Dworzec Niebuszewo < — > Pomorzany
Orzeszkowej — Boguchwały — Asnyka (z powrotem: Asnyka — Orzeszkowej) — rondo Sybiraków — Kołłątaja — rondo Giedroycia — aleja Wyzwolenia — plac Rodła — aleja Wyzwolenia — plac Żołnierza Polskiego — aleja Niepodległości — plac Brama Portowa — aleja Niepodległości — Dworcowa — Nowa — Kolumba — Chmielewskiego — Smolańska.

19 lipca 2019 roku odbył się przejazd techniczny na pętli. W którym uczestniczyły trzy wagony tramwajowe. Pierwszy przejazd rozpoczęła Tatra KT4Dt 126 kierowana przez pana Romana Mirka, później Moderus Beta 604, a na samym końcu Swing 120NaS2 818.

 Foto: Janusz Światowy
foto:Janusz Światowy
Brama Portowa
"trójka" zdążająca
do Lasu Arkońskiego
Próby przebiegły pomyślnie i tramwaje na trasę powróciły 20 lipca 2019 roku z jednym zastrzeżeniem, że pętla nie będzie ogólnie dostępna dla pasażerów, bo jest w dalszym ciągu placem budowy.

Do czasu jej formalnego oddania do użytku tramwaje będą zatrzymywały się na wysokości ulicy Wojciechowskiego na przystanku o tej samej nazwie. Będą to przystanki początkowe i końcowe. Pętla służyć będzie na razie tylko do zawracania tramwajów i ich postoju. Trwają jeszcze prace porządkowe i wykończeniowe w strefie pętli między innymi: nasadzenia nowej roślinności, prace brukarskie w rejonie przystanków itp.

Wojciechowskiego < — > Pomorzany
Arkońska — Niemierzyńska — Krasińskiego — aleja Wyzwolenia — rondo Giedroycia — aleja Wyzwolenia — plac Rodła — aleja Wyzwolenia — plac Żołnierza Polskiego — aleja Niepodległości — plac Brama Portowa — aleja Niepodległości — Dworcowa — Nowa — Kolumba — Chmielewskiego — Smolańska.

14 lutego 2020 roku otwarto dla ruchu zmodernizowaną ulicę Arkońską wraz z pętlą tramwajowo - autobusową na odcinku od pętli do ronda Olszewskiego znajdującego się w ciągu alei Wojska Polskiego. Od tego dnia tramwaje na powrót korzystać będą z pętli w Lesie Arkońskim. Linia 3 będzie korzystała z zewnętrznego peronu pętli. W dalszym ciągu ulica jest placem budowy.

Las Arkoński < — > Pomorzany
Arkońska — Niemierzyńska — Krasińskiego — aleja Wyzwolenia — rondo Giedroycia — aleja Wyzwolenia — plac Rodła — aleja Wyzwolenia — plac Żołnierza Polskiego — aleja Niepodległości — plac Brama Portowa — aleja Niepodległości — Dworcowa — Nowa — Kolumba — Chmielewskiego — Smolańska.

Projekt obejmował przebudowę ulicy Arkońskiej, budowę torowiska tramwajowego oraz pętli tramwajowo-autobusowej „Las Arkoński”, budowę ronda oraz parkingu przy stadionie K.S. Arkonia. Pracami objęto również budowę chodników oraz ścieżek rowerowych. Wykonawcą była firma Eurovia Polska S.A. Koszt inwestycji to ponad 90 mln zł. Nadzór nad realizacją sprawował Wydział Inwestycji Miejskich Urzędu Miasta.

Projekt był współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014–2020. Oś priorytetowa VI Rozwój niskoemisyjnego transportu zbiorowego w miastach. Działania 6.1 Rozwój publicznego transportu zbiorowego w miastach.

Od 25 lipca 2020 roku po dokonanych odbiorach technicznych i wielokrotnych testowaniach nowej trasy tramwajowej umożliwiło puszczenie tramwajów od pętli „Las Arkoński” do ronda Olszewskiego.

 Foto: Janusz Światowy
ulica Arkońska
1 sierpnia 2020
Z tego powodu od tego dnia linia 3 kursuje wg. nowego rozkładu jazdy, i co drugim kursem od Lasu Arkońskiego do Zajezdni Pogodno. Na wydłużonej trasie obowiązują przystanki w kierunku Zajezdni Pogodno: „Las Arkoński” nż, „Stadion Arkonia” nż, „Międzyparkowa” nż, „Rondo Olszewskiego”, „Zajezdnia Pogodno”.

w kierunku Pomorzan: „Rondo Olszewskiego”, „Międzyparkowa” nż, „Stadion Arkonia” nż, „Las Arkoński” nż (— przystanek przelotowy, poza pętlą).

Zajezdnia Pogodno <—> Pomorzany
Wojska Polskiego — rondo Olszewskiego — Arkońska — Niemierzyńska — Krasińskiego — aleja Wyzwolenia — rondo Giedroycia — aleja Wyzwolenia — plac Rodła — aleja Wyzwolenia — plac Żołnierza Polskiego — aleja Niepodległości — plac Brama Portowa — aleja Niepodległości — Dworcowa — Nowa — Kolumba — Chmielewskiego — Smolańska.

Od 29 maja 2021 roku ze względu na rozpoczęcie kolejnego etapu przebudowy torowisk w Centrum i wyłączenie z użytku torowiska na odcinku Plac Rodła - Brama Portowa, kursowanie linii 3 zostało zawieszone. W jej miejsce uruchomiona została zastępcza linia autobusowa 835 kursująca na trasie: Dworzec Główny - Nowa - Brama Portowa - Plac Rodła - Matejki - Stocznia Szczecińska - (Ludowa).

 Foto: Janusz Światowy
foto:Janusz Światowy
pętla Osiedle Zawadzkiego
w kierunku Kołłątaja
18 grudnia 2021
Z dniem 18 grudnia 2021 roku linie skierowano do nowej pętli Osiedle Zawadzkiego jednocześnie zmieniając jej trasę kursowania. Zmiany związane z przystąpieniem ZUE do następnego etapu przebudowy torowisk na Wyzwolenia na odcinku plac Rodła - Rajskiego i zamknięcia odcinka trasy tramwajowej od placu Szarych Szeregów do placu Rodła, jak również rozpoczęciem przebudowy tzw. ciągu Kolumba w podetapie na ulicy Smolańskiej (Ia), Nabrzeże Wieleckie (Ib).

 Foto: Janusz Światowy
foto:Janusz Światowy
rondo Giedrojcia
trójkątowanie
18 grudnia 2021
Linia jeździła na trasie:

Osiedle Zawadzkiego <—> Kołłątaja
Szafera — rondo Szczecińskich Olimpijczyków — Szafera — rondo Olszewskiego — Arkońska — Niemierzyńska — Krasińskiego — Wyzwolenia — rondo Giedrojcia

Ciekawostką jest, manewrowanie składów tramwajowych na rondzie Giedroycia, na wlotach Wyzwolenia od strony Centrum oraz na wlocie Kołłątaja (składy poruszały się na tych wlotach przodem i tyłem) z powodu zorganizowania tymczasowego przystanku dla linii tramwajowej 3 na ulicy Kołłątaja vis a vis pętli. Zabezpieczono kierujących pojazdami stawiając na ten czas tymczasową wzbudzaną sygnalizację świetlną.

Od 27 czerwca 2022 dzięki oddaniu do eksploatacji nowo przebudowanego szlaku tramwajowego w ciągu ulic Kołłątaja, Asnyka, Orzeszkowej (przy Dworcu Niebuszewo) i Boguchwały, tramwaje linii 3 kończą trójkątowanie na placu Giedrojcia i z pętli Zawadzkiego jadą bezpośrednio do Dworca Niebuszewo. Niedostępny dla użytkowników ruchu samochodowego pozostanie odcinek ulicy Asnyka od Kołłątaja do Dworca Niebuszewo i w jego rejonie, bo dalej trwają prace przy budowie jezdni i chodników.

Osiedle Zawadzkiego < — > Dworzec Niebuszewo
Szafera — rondo Olszewskiego — Arkońska – Niemierzyńska — Krasińskiego — Wyzwolenia — rondo Giedroycia – Kołłątaja — rondo Sybiraków — Asnyka — Orzeszkowej (z powrotem: Orzeszkowej — Boguchwały — Asnyka)

Z dniem 9 października 2022 roku na liniach 1, 2, 3, 5, 6, 8, 9, 11 wprowadzone zostały nowe rozkłady jazdy ze zmianą częstotliwości kursowania, z powodu braków kadrowych w Tramwajach Szczecińskich.


* * *



Lata 90 XX wieku


Wiek XXI


Linki



Copyright © Janusz Światowy, 2002.
Wszelkie prawa zastrzeżone.